Bọ ngựa còn có tên Bù cào, Cào cào, Đường lang, Ngựa trời. Tên khoa học Mantis religiosa L.  Loài côn trùng cỡ lớn, có cơ thể thuôn dài khoảng 8 cm, màu xanh lục nhạt, đôi khi màu vàng – nâu. Đầu hình tam giác, thường chúc xuống, cổ dài  quay các phía dễ dàng,đôi râu ở giữa đỉnh đầu hình chỉ, mắt to lồi, miệng thuôn tù. Lưng gồ nhọn, có cạnh. Ngực thon dài, gấp khúc được. Bụng có nhiều đốt, xếp đều đăn. Đôi chân trước to, khỏe, dạng càng như lưỡi kiếm, mép trong có một hàng răng nhọn sắc, hai đôi chân sau mảnh như những cái que. Hai cánh trên dày, hai cánh dưới mỏng dạng màng, đầu cánh có màu nâu nhạt. Con đực thường nhỏ hơn con cái.

Bọ ngựa thường thấy ở khắp nơi vùng nhiệt đới và ôn đới. Nó hoạt động rất linh hoạt, ẩn mình ngụy trang lẫn với lá cây rất khó phát hiện. Thức ăn chính của bọ ngựa là các loại côn trùng nhỏ, nhất là rệp cây; khi cần chúng có thể ăn thịt lẫn nhau. Ở vùng nhiệt đới, còn có một loài bọ ngựa có một đốt mang màu tím nhạt ở đôi chân trước, khi bọ ngựa cần bắt mồi, nó giơ hai chân trước lên để lộ ra mẩu đốt màu tím trong như bông hoa đang nở, sẽ thu hút các loài côn trùng nhỏ lầm tưởng đó là những cánh hoa mà bay đến hút mật. Lúc này đôi chân to khỏe và đầy răng nhọn của bọ ngựa chỉ việc quặp chặt là con mồi hết đường thoát.

Bộ phận dùng Cả con Bọ ngựa, tên thuốc trong y học cổ truyền là đường lang, bắt về, vặt bỏ đầu, chân, cánh và ruột đem rang vàng cho thơm, tán bột.

Tổ Bọ ngựa,( bao trứng, phiêu tiêu) tên nước ngoài  là Egg capsule of mantis (Anh) nid de mante religieuse (Pháp) thường dùng tổ đính trên cây dâu tằm với tên gọi dân dã là ổ cào cào đeo dâu, tên thuốc là tang tiêu phiêu.

Tổ có hình cầu tròn hoặc hình trứng hơi dài, dẹt ở phía trên, đầu múp bẹt có lỗ và mỏ nhỏ nhọn, dài 2-5cm, rộng 1-3cm, màu nâu vàng đến nâu sẫm, mặt ngoài có nhiều nếp xếp ngang tương ứng với những ngăn hẹp bên trong chứa đầy trứng, mặt đính vào cành cây hoặc hơi lõm thành máng. Thể nhẹ, chất dai, chắc, mặt cắt ngang có nhiều ô xếp thành tia, chứa trứng màu vàng nâu.

Tổ được thu hoạch vào tháng 10-1, lấy đem về khoảng nữa giờ cho trứng chín bên trong, rồi nướng vàng hoặc sao giòn, tán bột, rây mịn. Có tài liệu còn nêu có thể sao với rượu, giấm hoặc đốt tồn tính. Dược liệu có chất nhẹ xốp, màu vàng, còn trứng và không lẫn tạp chất là loại tốt.

Thành phần hóa học:Tổ bọ ngựa có protid, lipid, Canci và sắt.

Công dụng Cả con bọ ngựa được dùng chữa viêm họng, trĩ, kinh phong. Ngày uống 6 - 12 g dược liệu đã chế biến. Có thể dùng ngoài, lấy bột thổi vào họng hoặc đắp. Tổ bọ ngựa chữa mồ hôi trộm,đái nhiều lần nhất là về đêm, di tinh, liệt dương, xuất tinh sớm, đau lưng, khí hư, trẻ em dái dầm, người cao tuổi  đái són, kinh bế. Liều dùng hàng ngày: 6 - 8 g.  Dùng riêng hoặc phối hợp với ích trí nhân với lượng bằng nhau. Dùng ngoài, tổ bọ ngựa đốt tồn tính,  tán bột , trộn với dầu để bôi chữa mụn nổi có mủ ở trẻ em.

Sau đây là một số Bài thuốc từ bọ ngựa:

- Chữa thận hư đau lưng, đái són: Tổ bọ ngựa 30g, ba kích 30g, thạch hộc 20g, đỗ trọng 20g. Tất cả thái nhỏ, phơi khô, tán bột mịn, trộn bột với mật ong làm hoàn to nặng 6g. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 1 viên chiêu với nước rượu hâm nóng. Hoặc có thể dùng. hoặc dùng bài gồm tổ bọ ngựa 10g, kim anh 10g, liên tu 10g, sơn dược 12g, sắc với 400ml nước còn lại 100ml, chia 2 lần uống trong ngày.

- Chữa ho ra máu “khái huyết”: Lấy tổ bọ ngựa sao vàng, tán bột. Bạch cập 15g, sắc lấy 100ml, chia 3 phần; mỗi phần nước thuốc bạch cập uống với 3g bột bọ ngựa/lần, uống 3 lần trong ngày.

-Chữa tiểu tiện bí: Tổ bọ ngựa 8g, hoàng cầm 10g, nấu với nước uống ngày 1 thang.

-Chữa hóc xương cá: Tổ bọ ngựa cây dâu 30g, giã nhỏ, sắc với giấm uống.

-Chữa trẻ em đái dầm: Tổ bọ ngựa 12g, đẳng sâm 12g, phá cố chỉ 12g, ích trí nhân 8g, thỏ ty tử 8g, ba kích 8g, tất cả thái nhỏ, phơi khô, sắc uống ngày 1 tháng, chia 3 lần.

-Chữa bệnh hầu họng sưng đau: Bọ ngựa 1 con, băng phiến 3g, bằng sa 2g, sấy khô tán bột. ngậm ngày 2 - 3 lần.

-Chữa bệnh sưng phù hai chân: Tổ bọ ngựa 2 con, vỏ bí đao30g, trư linh 20g, phục linh 20g, râu ngô 20g. Sắc uống mỗi ngày 1 thang.

-Chữa chứng bệnh “kinh giản” động kinh: Bọ ngựa 5g, cương tàm9g, toàn yết 2g, ngô công 5g, bột trân châu 30g, bán hạ chế 30g, tất cả sấy khô tán bột. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 2g.

-Chữa bệnh bị mẩn ngứa: Bọ ngựa sấy khô, tán bộ hòa với dấm bôi.

-Chữa phụ nữ bạch đới, khí hư: Tổ bọ ngựa tẩm rượu, sao khô, tán nhỏ rây bột mịn. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 8g với nước gừng.

Dongyminhphuc.com