. Chứng đau thượng vị (Dạ dày) do thương thực, còn gọi đau Dạ dày do Vị tích trệ. Theo Đông y nếu biểu hiện vùng thượng vị đầy đau, ợ hơi ợ chua, ăn vào đau tăng, đi cầu phân nát, đại tiện hoặc nôi ói được được đỡ đau, hay rối loạn tiêu hóa là vì “ Tỳ vị tích trệ”. Nếu bụng nóng sau ăn nhậu thịt cá bụng đầy đau tăng là “Vị nhiệt tích trệ”. Nếu sau khi ăn sống nguội lạnh bụng đầy đau tăng là “Vị hư hàn tích trệ”. Nếu sau cẳng thẳng uất giận bụng trướng đau là vì “Can vị uất tích trệ”. Nguyên nhân liên quan ăn uống quá mức không tiêu hóa kịp hoặc vị nhiệt lạm dụng vị béo ngọt mà nhiệt tích trệ, hoặc vị hàn hay ăn sống lạnh quá mà hàn ngưng trệ, có khi hay uất nộ khiến can khí uất trệ gây đau. Phép trị chủ yếu kiện tỳ tiêu tích hóa trệ… Điều dưỡng nên ăn vị dễ tiêu nếu vị nhiệt nên ăn vị mát tránh vị nóng bổ béo khó tiêu. Vị lạnh hàn nên ăn vị bổ ấm tránh vị nguội lạnh. Nếu vì can vị uất tránh căng thẳng lo lắng thái quá, ăn uống đói no thất thường sẽ tác động xấu tới chức năng vận hóa của tạng tỳ vị còn ảnh hưởng xấu tới sức khỏe toàn thân. Sau đây là bài thuốc tiêu biểu Đông y dùng chữa đau bụng (dạ dày) do thương thực.

1- Nếu biểu hiện bụng đầy chướng, ăn kém mệt mỏi “vị yếu mà tích trệ” nên dùng Bài Chỉ thực tiêu bí hoàn gia giảm gồm: Chỉ thực12g, can khương 6g, mạch nha 12g, bán hạ 8g, bạch truật12g, đảng sâm12g, bạch linh12g, hậu phác12g, hoàng liên10g, chích thảo 6g, sinh khương 10g. Cách dùng các vị tán bột làm hoàn hoặc sắc uống.

Tác dụng: Tiêu thực, hóa tích, kiện tỳ vị… trị chứng thương thực đau thượng vị (dạ dày), bụng đầy chướng, ăn kém mệt mỏi.  Bài này chủ yếu, tiêu tích, kiện tỳ vị… Đa phần bụng đầy đau do thức ăn đình tích, không tiêu hóa kịp gây tích trệ mà đau. Khi dùng thuốc tiêu thực giúp tỳ vị tiêu thức ăn dư thừa tích trệ, điều hòa tỳ vị, khi tỳ vị khỏe vận hóa tốt tích trệ tự tiêu chứng đau do tích trệ thương thực tự khỏi, từ đó ăn ngon tiêu hóa tốt người khỏe. Bài còn dùng trị chứng viêm dạ dày cấp, viêm dạ dày mạn tính kèm có ứ trệ đều có kết quả nhất định.  

Phương giải: 

-Hậu phác, bán hạ, mạch nha, thần khúc hành khí trừ mãn, hóa thấp tiêu trệ.

-Sinh khương, hoàng liên điều hòa hàn nhiệt giao kết.

-Các vị sâm, linh, truật, thảo kiện tỳ ích khí cùng các vị hành khí tán kết, các vị hợp thành bài có công năng chữa đau dạ dày do thương thực .

Kiêng kỵ: Người không bị tích trệ tà thực không được dùng.

2 Nếu biểu hiện sau khi ăn thịt mỡ bụng đầy đau, ợ chua nóng “Vị nhiệt tích trệ” dùng Bài Bảo hoà hoàn gia giảm gồm: Bán hạ 8g, liên kiều12g, phục linh 12g, trần bì 12g, la bạc tử 14g, sơn tra12g, thần khúc12g, cam thảo 4g, mạch nha 12g, hương phụ 12g. Tán mịn uống hoặc sắc uống. 

Tác dụng: Tiêu tích, hòa vị, thanh nhiệt lợi thấp… trị chứng tỳ vị vị nhiệt tích trệ, nếu ăn thịt cá vị khó tiêu bụng nóng đau tăng là. Bài dùng rất thích hợp trẻ em thương thực hay rối loạn tiêu hóa. Khi tỳ vị thức ăn thịt cá hay hay sinh tích trệ hóa uất nhiệt tiêu hóa rối loạn, khi dùng thuốc tiêu tích hóa trệ lợi thấp nhiệt, là chứng tỳ vị uất nhiệt uất trệ thương thực tự khỏi.

Giải phương: Sơn tra giúp tiêu hóa mỡ thịt, hành khí ứ kết. Thần khúc tiêu đạo, hành khí trệ tại tỳ vị. La bặc tử tiêu thực, bụng trướng đầy, giáng khí hóa đàm, lại thêm trần bì, bán hạ, phục linh hòa vị. Liên kiều tán thực trệ tích dẫn đến uất nhiệt, là phương thuốc thường dùng để tiêu thực hòa vị.

Kiêng kỵ: Tỳ vị hư hay rối loạn tiêu hóa, bụng không đày, không có tích trệ không dùng.

3 Nếu biểu hiện sau khi ăn rau sống lạnh bụng đầy đau tăng “ Vị hàn tích trệ”. dùng bài Hương Sa Lục quân tử thang gia giảm gồm: Nhân sâm 12g, bạch truật 12g, phục linh 16g, sa nhân 8g, mộc hương 10g bán hạ 12g, trần bì 12g, hương phụ 12g, sinh khương 12g, cam thảo 4g, đại táo 12g. Sắc uống.

Tác dụng: Kiện tỳ hoà vị, lý khí chỉ thống.  trị chứng tỳ vị khí hư, khử hàn thấp tích trệ ở trung tiêu tỳ vị. Khi vị khí hư được kiện vận, vị hàn tà được ôn, thêm vị tiêu trệ lý khí chỉ thống, bài dùng rất hợp chứng đau dạ dày do ăn rau củ sống lạnh mà tích trệ đau.

Phương giải:

 Sâm, linh, truật, thảo kiện tỳ ích khí dùng làm quân. Trần bì, bán hạ hoá đàm trừ thấp. Mộc hương, sa nhân hoà vị, hành khí, chỉ thống làm thần. Cam thảo điều hoà vị thuốc, bổ trung tiêu, làm sứ.

Kiêng kỵ: chứng vị thực nhiệt miệng khô khát cầu táo khó không dùng.

4 - Nếu biểu hiện bụng đầy nôn mửa, nôn mửa xong dễ chịu “vị khí nghịch do ngoại tà” dùng Bài Hòa Vị Thang gia giảm. Trần bì 12g, bán hạ 8g, sa nhân 8g, thương truật 12g, hậu phác 14g, hoắc hương 14g, hương phụ 10g, chích thảo 4g, sơn tra12g, thần khúc 12g, sinh khương 12g. Sắc nước cho uống.

Tác dụng: Lợi khí, tiêu thực, hòa vị... trị nôn ói do thương thực, tích trệ. Bài dùng thích hợp chứng vị hư ăn uống không hợp ngoại tà xâm nhiễm đột ngột ợ hơi, ợ hăng, nuốt chua, bụng trướng, nóng rát cổ, có khi buồn nôn. Ăn uống đầy khó tiêu…

Kiêng kỵ: Chứng vị nhiệt miệng khô khát, đại tiện táo khó, không có tích trệ không dùng.

Hình minh họa