THỰC PHẨM BỔ TỲ, MÁT VỊ GIÚP ĂN NGON HƠN TRONG MÙA HÈ

 Mùa hè nóng bức, vì sao cơ thể dễ mệt và ăn kém?

 Những ngày nắng nóng kéo dài thường khiến nhiều người cảm thấy mệt mỏi, khô háo, ăn không ngon, ngủ không sâu, bụng đầy, táo bón hoặc nổi mụn. Theo Y học cổ truyền, tình trạng này có thể liên quan đến sự mất cân bằng của tỳ vị khi cơ thể bị tác động bởi nhiệt, ăn uống thất thường hoặc dùng nhiều thực phẩm cay nóng, dầu mỡ, khó tiêu.

 Tỳ vị trong Đông y có vai trò quan trọng trong việc tiêu hóa, hấp thu và chuyển hóa thức ăn thành khí huyết nuôi cơ thể. Khi tỳ vị yếu hoặc bị nhiệt làm ảnh hưởng, người bệnh dễ chán ăn, tiêu hóa kém, người nặng nề, tinh thần uể oải.

 Vì vậy, vào mùa hè, ngoài việc uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý và ăn uống điều độ, chúng ta nên chọn những thực phẩm có tính thanh mát, dễ tiêu, hỗ trợ tỳ vị. Dưới đây là 7 thực phẩm quen thuộc, dễ tìm, có thể đưa vào bữa ăn hằng ngày.

🥤 1. Nước mía – Giải khát, sinh tân, làm dịu cảm giác nóng trong

🥤 Nước mía có vị ngọt, tính mát, là thức uống quen thuộc trong những ngày oi bức. Theo Đông y, nước mía có tác dụng sinh tân dịch, dưỡng âm, làm dịu cảm giác khô miệng, háo khát và nóng bứt rứt trong người.

 Với người mệt mỏi do nắng nóng, ra nhiều mồ hôi, miệng khô, ăn uống kém, một ly nước mía dùng vừa phải có thể giúp cơ thể dễ chịu hơn. Tuy nhiên, không nên uống quá nhiều hoặc uống thay nước lọc, nhất là người có đường huyết cao, thừa cân hoặc tiêu hóa yếu.

✅ Cách dùng gợi ý: Uống nước mía tươi, sạch, dùng lượng vừa phải, tránh thêm quá nhiều đá lạnh.

🫘 2. Đậu đen – Thanh nhiệt, dưỡng âm, giúp cơ thể nhẹ nhàng hơn

🫘 Đậu đen là thực phẩm dân dã nhưng rất quý trong bữa ăn mùa hè. Theo Đông y, đậu đen có tác dụng thanh nhiệt, dưỡng âm, hỗ trợ bổ huyết và dễ ngủ, làm dịu cảm giác nóng trong.

 Vào những ngày nắng nóng, nước đậu đen rang hoặc chè đậu đen ít đường là lựa chọn phù hợp cho người hay khô nóng, mệt mỏi, ăn uống kém. Đậu đen cũng có thể nấu cháo, hầm nhừ hoặc kết hợp trong các món ăn thanh đạm.

✅ Cách dùng gợi ý: Nấu nước đậu đen rang uống trong ngày, hoặc nấu chè đậu đen ít đường. Người bụng yếu nên dùng khi còn ấm, tránh uống quá lạnh.

🟢 3. Đậu xanh – Mát vị, trừ phiền nhiệt, dễ chế biến

🟢 Đậu xanh có vị ngọt, tính mát, thường được dùng trong các món chè, cháo, canh hoặc nấu cùng thịt cá. Theo Y học cổ truyền, đậu xanh giúp thanh nhiệt, giải nóng, bớt mụn nhọt, làm dịu cảm giác bứt rứt và khát nước trong mùa hè.

 Với người ăn uống kém, cảm giác nặng bụng, người nóng, khó chịu, các món từ đậu xanh có thể giúp bữa ăn dễ tiêu và nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên, người hay lạnh bụng, tiêu chảy, tỳ vị hư hàn không nên dùng quá nhiều.

✅ Cách dùng gợi ý: Nấu cháo đậu xanh, chè đậu xanh ít đường, canh đậu xanh với thịt nạc hoặc cá.

 4. Dưa hấu – Thanh nhiệt, giải thử, bù nước tự nhiên

 Dưa hấu là loại quả giàu nước, vị ngọt mát, rất thích hợp trong những ngày nắng gắt, hay mệt mỏi. Theo Đông y, dưa hấu có tác dụng thanh nhiệt, giải thử, sinh tân dịch và làm giảm cảm giác khát nóng.

 Khi cơ thể nóng bức, khô miệng, ra nhiều mồ hôi, ăn vài miếng dưa hấu có thể giúp dễ chịu hơn. Tuy nhiên, dưa hấu có tính mát, nếu ăn quá nhiều hoặc ăn quá lạnh có thể gây đầy bụng, đau bụng, nhất là với người tiêu hóa yếu.

✅ Cách dùng gợi ý: Ăn dưa hấu tươi hoặc ép nước uống. Nên dùng vừa phải, không ăn quá nhiều vào buổi tối hoặc khi bụng đang lạnh.

🥬 5. Cải xoong – Kiện tỳ, mát gan, hỗ trợ tiêu hóa

🥬 Cải xoong là loại rau xanh giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất, có vị thanh mát, dễ ăn. Theo Đông y, cải xoong có tác dụng kiện tỳ, mát gan, lợi tiểu nhẹ và hỗ trợ tiêu hóa.

 Người hay mệt mỏi, ăn kém, bụng đầy, chậm tiêu trong mùa hè có thể dùng cải xoong trong bữa ăn hằng ngày. Đây là loại rau dễ chế biến, phù hợp với các món canh, món xào hoặc kết hợp cùng thịt cá.

✅ Cách dùng gợi ý: Nấu canh cải xoong với thịt nạc, cá hoặc xào nhanh với thịt bò. Nên nấu vừa chín để giữ vị xanh mát và độ ngon của rau.

 6. Giá đậu xanh – Thanh mát, sinh tân, giúp bữa ăn nhẹ hơn

 Giá đậu xanh có vị ngọt mát, nhiều nước, dễ ăn và thường xuất hiện trong các món ăn dân dã. Theo Đông y, giá đậu xanh có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, hỗ trợ tiêu thực và làm dịu cảm giác nóng khát.

🥗 Vào mùa hè, giá đậu xanh giúp món ăn trở nên thanh nhẹ hơn, bớt ngấy, nhất là khi kết hợp với cá, thịt nạc hoặc các món canh chua. Tuy nhiên, cần chọn giá sạch, rửa kỹ và chế biến phù hợp để bảo đảm an toàn.

✅ Cách dùng gợi ý: Ăn kèm món chính, xào nhanh, nấu canh chua với cá hoặc trụng sơ. Người bụng yếu nên hạn chế ăn giá sống.

 7. Quả dâu ta – Dưỡng huyết, ích gan thận, hỗ trợ ăn ngủ

 Quả dâu ta có vị chua ngọt, giàu nước và nhiều dưỡng chất thực vật. Theo Đông y, quả dâu có tác dụng dưỡng huyết, ích gan thận, hỗ trợ người mệt mỏi, ăn ngủ kém.

 Với người làm việc căng thẳng, cơ thể suy nhược nhẹ, ăn uống không ngon, ngủ không sâu, quả dâu ta có thể dùng như một món trái cây bổ dưỡng trong mùa hè. uy nhiên, người tiêu hóa yếu hoặc dễ lạnh bụng nên dùng lượng vừa phải.

✅ Cách dùng gợi ý: Ăn dâu tươi, xay sinh tố hoặc dùng trong món giải khát. Nên chọn quả chín, sạch, không dập nát.

 Ăn mát vị nhưng không nên lạm dụng

 Trong Đông y, thực phẩm có tính mát giúp cơ thể dễ chịu hơn khi thời tiết nóng bức, nhưng không có nghĩa là dùng càng nhiều càng tốt. Mỗi người có thể trạng khác nhau, vì vậy cần ăn uống linh hoạt, phù hợp với sức khỏe của mình.

 Người tỳ vị hư hàn, hay lạnh bụng, tiêu chảy, ăn uống khó tiêu nên thận trọng với các món quá lạnh hoặc quá mát. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài nên tham khảo ý kiến thầy thuốc khi dùng thường xuyên.

✅ Nguyên tắc tốt nhất trong mùa hè là ăn đủ chất, chế biến thanh đạm, giảm cay nóng, hạn chế dầu mỡ, không lạm dụng nước đá và không bỏ bữa.

 Lời kết

 Ăn uống đúng cách là một phương pháp phòng bệnh rất gần gũi trong Y học cổ truyền. Những thực phẩm như nước mía, đậu đen, đậu xanh, dưa hấu, cải xoong, giá đậu xanh và quả dâu ta đều quen thuộc, dễ tìm, dễ chế biến và phù hợp với nhu cầu thanh nhiệt, hỗ trợ tỳ vị trong mùa hè.

 Khi biết lựa chọn thực phẩm phù hợp, ăn uống điều độ và lắng nghe cơ thể, chúng ta có thể giúp tỳ vị khỏe hơn, ăn ngon hơn, ngủ tốt hơn và vượt qua mùa nắng nóng một cách nhẹ nhàng.

✍️ Lương y Minh Phúc

Hình minh họa